Przewodnik po Wołyniu (1938).

295 k. Równe (st., rst., węzeł linji koi. Lublin—Mohylany i Wilno — Lwów); największe m-o na Wołyniu, stolica pow. n. rz. Uscie, 186 — 225 m. n. p, m,, 41454 mszk., z czego Polaków 14270, Ukraińców 5105, Żydów 20657.

Historja. W 1428 r. R.było wsią, mniejszą od pobliskiej wsi Basów Kut. W 1461 r. mieszczanin łucki lwa Dyczka sprzedaje R. ks. Semenowi Nieświc¬kiemu. Po śmierci jego wdowa po nim Marja, tytułowana w aktach ks. Rówień¬ską, a czasem Kcłodeńską (Kołodno — w pow. krzemienieckim), buduje w R. drewniany zamek na tem miejscu, gdzie dziś wznoszą się ruiny zamku. Dzięki jej staraniom w 1517 r. R.staje się m-em. R. przechodzi kolejno do Ostrogskich, Zamoyskich, Koniecpolskich i Walewskich od których podstępnie m-o i okolicę kupił ks. Jerzy Lubomirski. Lubomirski przerobił dawny zamek obronny na pałac mansardowy, który wykończył wnuk jego Józef. Wnętrze pałacu malo¬wał Villiani. Józef ożenił się z Ludka Sosnowską, dawną umiłowaną Kościusz¬ki, który ją tu później odwiedził. Fryderyk Lubomirski zbudował w R. w 1834 r.gmach na gimnazjum, które przeniesiono tu z Klewania (dawna szkoła podwydzlałowa Komisji Edukacji Narodowej). Za życia Fryderyka L. jednym z nauczycieli tutejszego gimnazjum był sławny historyk rosyjski z pochodze¬nia Ukrainiec, prof. Kostomarow. W r. 1860 nauczycielem języka polskiego tu¬tejszego gimnazjum był Marjan Dubiecki, późniejszy członek Wydziału Rusi, reprezentant i łącznrkitego Wydziału przy Rządzie Narodowym w 63 i 64 r„ następnie sekretarz Dyktatora Romualda Traugutta, wygnaniec na Syberję. W gmachu tym mieści się obecnie Kuratorjum Okręgu Szkolnego Wołyń¬skiego Na ścianie frontowej tego gmachu widać tablicę pamiątkową, ufun¬dowaną w 1931 r. pnzez Związek Nauczycielstwa Polskiego, Związek Legjo-ntstów i Peowiaków z pow rówieńskiego ku czci Marjana Dubieckiego. W r. 1918 przebywał w R. rząd Republiki Ukraińskiej (Petlura) i wtedy od¬był się tu sławny zjazd działaczy i polityków ukraińskich.

Doj. ze st. kol. do m-a drż, (postoje: ul. Handlowa, Piłsudskiego Hallera) — 0.75 zł. i tks. (postój ul. Hallera i dworzec) - I zł.
Dw. Aut. przy ul. 3-go Maja (tuż za torem kolejowym); w kierunku Łucka 5 razy dziennie — 5 zł., Klewania 5 razy - 1 zł., Ołyki raz - 3 zł.. Dubna 3 razy - 4 zł., Krzemieńca 3 razy - 7 zł., Wiśniowca i Radziwiłłowa (z prze¬siadaniem w Dubnie) raz, Hoszczy raz - 3 zł., Tuczyna 2 razy- 2 zł. Między¬rzeca Koreckiego 2 razy — 2 zł.
Hot.: „Centralny" ul. 3-go Maja 64 (Tel. 199) pk. 18, od 4-8 zł., „Wiktor-ja" ul. 3-go Maja 49 (tel. 226) pk. 10, od 4-5 zł., „San-Remo" ul. 3-Maja 270, (tlf. 224), pk. 10. 3-4 zł; „Bristol" ul. 3 Majaf nprz. kość., pk. 15, 3-5 zł.
Przy ul. Kolejowej spora ilość nędznych domów noclegowych.
Rst.: „Oaza", Bar Juszczuk, „Sielanka", Solara przy ul. 3-go Maja, „Nowy Świat" przy ul. Nowy Świat, obiady we wszystkich —1 zł. do l.20zł.
Kaw. i cuk.: Razego i Eduarda przy ul. 3-go Maja.
Biuro podróży ,,Orbis" - ul. 3-Maja.
P. T. K. Magistrat, ul. 3-Maja.
Elkt. 220 V.
Kąpiel rzeczna: 3 k. od m-a na pd. w stawie pod wsią Basów - Kut,
Kino: "Empire"- ul.3-Maja rog Kolejowej . Zafrana - ul. 13 Dywizji.
Tenis plac P. W. ul. Zamkowa.

UL Kolejową dochodzi się ze et. kol. do ul. 3-Maja, która prowadzi do śródmieścia (na w.) i do koszar (na z.).

Idąc na w. natrafia sie przy ul. 3 Maja na neogotycki kosc w miejscu, w którym w r. 1548 ufundowała Beata z Koscieleckich Ilina Ostrogaka dawny kosc. Obecny kosc, wzniesiono w latach 1897—9). Idac dalej ul. 3-Maja natrafiamy na ul. Zamkowa, która prowadzi do ruin zamku-palacu. Na tem miejscu w 1508 r. wybudowała Marja Nieswicka Semenowa, corka Olizara Szyłowicza, zamek drewniany, który po pożarze zastąpiono zamkiem murowanym. W latach 1704 do 1720 Lubomirscy przebudowali zamek na pałac mansardo¬wy. Ks. Fryderyk L. opuścił ten pałac, wybudowawszy nowy pałacyk na ,,Górce", (dzisiejszy Sąd Okręgowy). Fronton pałacu przy ul. Zamkowej posiada jeszcze resztki ozdób. W 1917 r. Polska Macierz Szkolna wydzierżawiła ten pałac i odrestaurowała go. Od 1920 r. mieścił się tu ,, Sokół" i bursa męska P. M. S. W 1927 r. spalił się pałac. Za pałacem ciągnął się olbrzymi park, założony przez ogrodnika angiel-skiego" Miklera, z którego resztki pozostały przy gmachu Kuratorjum i przy gmachu Sądu Okręgowego. Przy ul. Zamkowej wznosi się bóżnica w stylu empirowym. Wróciw¬szy na ul. 3-Maja można nią dojść na Klasztorną i Handlowa, gdzie stoją ciekawe domki mieszczące sklepy w parterach i suterenach. Idąc ul. 3-Maja na w.—ul. Hallera i ks. Bandurskiego dostać się można przed gmach Kuratorjum. Jest to dawne gimnazjum, fundowane przez Fryderyka L. w stylu neo-klasycznym. Tuż obok pozostałych części dawne¬go parku miklerowskiego, znajduje się kaplica gimnazjalna. Wracając na ul. 3-Maja i idąc nią na w. w pnw. części m-a przy ul. Dubiecjkiego dochodzi się do gmachu dzisiejszego gimnazjum, kośc-a ewangelickiego i więzienia; naprzeciwko wylotu tej ul. znajduje się gmach Sądu Okręgowego. Tą ul. wychodzi się na przedm. Grabnik, gdzie znajdują się domki urzędnicze. Po przeciwległej str. m-a, idąc ul. 3-Maja na zach. przy ul. Wyspiańskiego dochodzi się do koszar wojsko¬wych.
M-o zasadniczo brzydkie, bez żadnej fizjognomji w archi¬tekturze, jest największym i najbardziej handlowym ośrod¬kiem Wołynia.

Jakób Hoffman
Przewodnik po Wołyniu
Odbitka z II tomu Przew. po Polsce
1938

<< Back